Moria'nın derinliklerinde Gandalf bir Balrog'la savaşır. Karanlığa düşer. Ölür. Sonra geri döner. Beyaz bir ışıkla yeniden doğar. "Benim için beklenmedik bir şey oldu."

Bu hikaye sadece bir fantastik romanın sahnesi mi? Yoksa çok daha kadim bir anlatının, unutulmaz bir arketipin yansıması mı?

Kehf Suresi'nde (18:65-82) Hz. Musa'nın yol arkadaşı anlatılır: Hızır (a.s). Allah ona "ledünnî ilim" (görünenin ardındaki, doğrudan katından verilen özel bir bilgi) bahşetmiştir. Hızır bir gemiyi deler, bir çocuğu öldürür, bir duvarı onarır. Hz. Musa bu eylemleri anlamaz. Ama Hızır, her şeyin ardında derin bir bilgelik olduğunu bilir.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

Gandalf neden bir Balrog'la savaştı ve neden bu savaş onun "ölümüyle" sonuçlandı?
Hızır neden bir gemiyi deldi, bir çocuğu öldürdü, bir duvarı onardı?
Her ikisi de neden "gezgin" olarak tasvir ediliyor?
Her ikisi de neden sıradan aklın kavrayamadığı kararlar veriyor?
Gandalf'ın ölüp geri dönmesi ile Hızır'ın "ölümsüzlüğü" arasında bir bağlantı var mı?

Gandalf ile Hızır arasındaki benzerlikler, bizi daha derin bir soruya götürüyor: Acaba tüm bu "ölümsüz bilge" anlatıları, aynı kaynaktan mı besleniyor? Jung'un kolektif bilinçdışı mı, yoksa gerçekten yaşayan ve insanlığa rehberlik eden bir varlığın farklı kültürlerdeki yansımaları mı?

Acaba?

Bir sonraki bölüm: Tek Yüzük ve Deccal — Güç metaforu, yolsuzlaşma ve karanlığın cazibesi.

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılanbilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davetamacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya,güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyleher bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

1951 yılında J.R.R. Tolkien, yayıncısı Milton Waldman'a uzun bir mektup yazar. Mektupta, Yüzüklerin Efendisi'ni neden yazdığını anlatır. Der ki:

"İngilizlerin kendine özgü bir mitolojisi yoktu. Ben bir tane inşa etmek istedim."

Tolkien, bir milletin hafızasında bir boşluk olduğunu hisseder ve bu boşluğu doldurmak için yıllarını verir. Dil bilgisi, filoloji, eski destanlar, İskandinav mitolojisi... Onun Orta Dünya'sı, tüm bu kaynakların bir sentezidir.

Ama ya Tolkien'in "inşa ettiğini" sandığı mitoloji, aslında çok daha kadim bir hafızanın yankısıysa? Ya Orta Dünya, unutturulmaya çalışılan bir gerçekliğin, kayıp bir coğrafyanın, gizli bir kütüphanenin kapısını aralıyorsa?

Bu bölümde Defne ve Ergen, Tolkien'in eserlerini daha önce hiç yapmadıkları bir şekilde ele alıyor. Onu edebiyat eleştirmenleri gibi değil, kadim hafızanın izini süren arkeologlar gibi okuyorlar. Ve karşılarına şu soru çıkıyor: Neden tüm dünya mitolojileri aynı hikayeyi anlatıyor?

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Carl Jung'un "kolektif bilinçdışı" nedir? Tüm insanlığın ortak hafızası gerçekten var mı?

• Jung'un arketip teorisi: Kahraman, yaşlı bilge, gölge, yolculuk... Bu arketipler neden tüm kültürlerde aynı?

• Joseph Campbell'in "monomit" (tek mit) kuramı: Tüm kahramanlık hikayeleri aynı yolculuğun farklı versiyonları mı?

• Jorge Luis Borges'in "Aleph" ve "Babil Kütüphanesi" hikayeleri: Tüm kitaplar aslında tek bir kitabın tekrarı mı?

• Tolkien, bu düşünürlerden etkilenmiş olabilir mi? Yoksa hepsi aynı kadim kaynağa mı işaret ediyor?

• Doğrudan etki mi, arketipsel örtüşme mi, yoksa ortak bir medeniyet mirası mı? Bu üç hipotez, Tolkien'in Orta Dünya'sı ile kadim anlatılar arasındaki benzerlikleri nasıl açıklıyor?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

J.R.R. Tolkien. 20. yüzyılın en büyük fantastik yazarı. Onun kaleminden çıkan Orta Dünya, Yüzüklerin Efendisi, Hobbit, Silmarillion... Milyonlarca okurun hayal gücünü ateşleyen bu eserler, sadece birer "masal" olarak mı okunmalı? Yoksa Tolkien, kadim bir hafızayı, kayıp bir coğrafyayı, unutturulmaya çalışılan bir gerçekliği mi anlatıyordu?

Bu bölümde Defne ve Ergen, serinin belki de en iddialı sorgulamasını yapıyor. Tolkien'in Orta Dünya'sını, Kaz Dağları'na (İda Dağı) yerleştiriyorlar. Ve bu iddiayı, sadece hayal gücüyle değil, kaynaklarla destekliyorlar.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Tolkien, Orta Dünya'yı yaratırken hangi kadim kaynaklardan ilham aldı?

• Mordor, Kaz Dağları'nın zirvesinde olabilir mi? Kara dağlar, volkanik araziler, karanlık atmosfer... Tüm bunlar Kaz Dağı'nın tarifi olabilir mi?

• Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Kaz Dağı'nın altındaki tünellerden, yeraltı şehirlerinden ve kutsal dağın eteklerindeki gizemli geçitlerden bahsediyor. Tolkien'in Moria Madenleri bu anlatılarla ne kadar benzerlik taşıyor?

• Strabon ve Herodot, antik dönemde İda Dağı'nın altında yeraltına açılan geçitler olduğunu, bu geçitlerin yeraltı dünyasına (Plüton'un krallığına) ulaştığını yazıyor. Tolkien'in "Ölülerin Yolu" (Paths of the Dead) bu anlatıların bir yansıması olabilir mi?

• Kur'an-ı Kerim'de geçen Yecüc ve Mecüc kavmi, yeraltından çıkacak ve dünyaya yayılacak bir topluluk olarak anlatılır. Tolkien'in Ork orduları, doğudan gelen karanlık güçler, bu anlatıyla ne kadar paralellik gösteriyor?

• Hadislerde, Mehdi (a.s)'ın zuhurundan önce yeraltındaki toplulukların ortaya çıkacağı, kapatılan geçitlerin açılacağı anlatılır. Tolkien'in "Aragorn'un Krallığa Dönüşü" ve "Son Savaş" (Battle of the Pelennor Fields) bu kıyamet senaryolarına ne kadar benziyor?

• Yüzük metaforu nedir? Tek yüzük, tüm yüzüklere hükmeden karanlık güç. Bu, acaba Deccal veya küresel bir iktidar metaforu olabilir mi?

Tolkien'in Kadim Kaynakları:

Tolkien, bir dil bilimci ve edebiyat profesörüydü. İskandinav mitolojisi, Anglo-Sakson destanları, Kelt efsaneleri ve Hristiyan teolojisi onun eserlerini derinden etkiledi. Peki ya Tolkien'in ilham kaynakları sadece bunlarla sınırlı değilse? Ya o, Evliya Çelebi gibi seyyahların anlatılarını, Strabon gibi antik coğrafyacıların metinlerini, hatta Kur'an ayetlerini ve hadisleri de okumuş ve bunlardan etkilenmişse?

Kaz Dağı = Mordor:

Kaz Dağı (İda Dağı), antik çağlardan beri kutsal kabul edilen bir dağdır. Yunan mitolojisinde tanrılar bu dağda yargılanır. Türk mitolojisinde Ergenekon'dan çıkış bu dağdadır. Kur'an'da geçen "kutsal vadi Tuva" burasıdır. Peki ya Kaz Dağı, aynı zamanda Tolkien'in Mordor'uysa? Kara dağlar, volkanik araziler, zorlu geçitler, yeraltı tünelleri... Tüm bu özellikler, Kaz Dağı'nın tarifi olabilir mi?

Moria Madenleri ve Yeraltı Şehirleri:

Evliya Çelebi, Seyahatname'sinde Kaz Dağı'nın altında yeraltına açılan tüneller olduğunu, bu tünellerin içinde odalar, salonlar, hatta şehirler bulunduğunu anlatır. Tolkien'in Moria Madenleri (Khazad-dûm) işte tam olarak böyle bir yeraltı şehridir. Acaba Tolkien, Evliya Çelebi'nin anlatılarını okumuş ve onlardan ilham mı almıştır?

Yecüc-Mecüc ve Ork Orduları:

Kur'an-ı Kerim'de Yecüc ve Mecüc, yeraltında yaşayan, seddin açılmasıyla birlikte dünyaya yayılan karanlık bir topluluk olarak anlatılır. Tolkien'in Ork orduları, doğudan gelen karanlık güçler, Sauron'un hizmetindeki yaratıklar... Bu iki anlatı arasında çarpıcı benzerlikler var. Acaba Tolkien, bu kadim anlatıyı Orta Dünya'sına mı uyarladı?

Acaba?

2. Sezon, her Çarşamba saat 20:00'de.

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."